{"id":1347,"date":"2026-01-10T16:22:45","date_gmt":"2026-01-10T12:22:45","guid":{"rendered":"https:\/\/naftaday.az\/site\/?p=1347"},"modified":"2026-02-21T14:47:45","modified_gmt":"2026-02-21T10:47:45","slug":"kratkie-dannye-iz-nauchnoj-literatury","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/naftaday.az\/az\/kratkie-dannye-iz-nauchnoj-literatury\/","title":{"rendered":"Elmi \u0259d\u0259biyyatdan q\u0131sa m\u0259lumat"},"content":{"rendered":"<p><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\" data-start=\"5259\" data-end=\"5552\"><strong>Obessmol\u0259nmi\u015f naftalan\u0131n orqanizm\u0259 t\u0259siri termal v\u0259 kimy\u0259vi amill\u0259rin qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259sirin\u0259 \u0259saslan\u0131r. B\u0259d\u0259n temperaturuna q\u0259d\u0259r q\u0131zd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f obessmol\u0259nmi\u015f naftalan t\u0259tbiq sah\u0259sind\u0259 d\u0259rinin v\u0259 subkutan toxuman\u0131n temperaturunu 1-1,5\u202f\u00b0C art\u0131r\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259 t\u0259sir sah\u0259sind\u0259 lokal hiperemiya yaran\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p data-start=\"5259\" data-end=\"5552\"><!--more--><\/p>\n<p style=\"text-align: left;\" data-start=\"5554\" data-end=\"7280\">Qan d\u00f6vran\u0131n\u0131n artmas\u0131, damar ke\u00e7iriciliyinin y\u00fcks\u0259lm\u0259si v\u0259 pH d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri il\u0259 birlikd\u0259 obessmol\u0259nmi\u015f naftalan\u0131n komponentl\u0259rinin d\u0259ri vasit\u0259sil\u0259 da\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fviq edir. Bu komponentl\u0259r eksudat v\u0259 toxuma \u00f6demini m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131r v\u0259 iltihab fokusunda proliferativ prosesl\u0259ri stimulla\u015fd\u0131r\u0131r. Eksudativ fazada leukositl\u0259rin iltihab fokusuna miqrasiyas\u0131n\u0131 v\u0259 \u00f6demin artmas\u0131n\u0131 m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131r. Proliferativ fazada plazmolemman\u0131n viskozlu\u011funu art\u0131r\u0131r v\u0259 onun ke\u00e7iriciliyini azald\u0131r. H\u00fcceyr\u0259 autoliz m\u0259hsullar\u0131n\u0131n sorulmas\u0131n\u0131 v\u0259 interstisial maye ax\u0131n\u0131n\u0131 g\u00fccl\u0259ndirir. Antioksidant sistemin f\u0259aliyy\u0259tini art\u0131raraq lipid peroksidl\u0259\u015fm\u0259sini inhib\u0259 edir v\u0259 iltihab zaman\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259nmi\u015f glikoliz v\u0259 lipoliz prosesl\u0259rini b\u0259rpa edir. Obessmol\u0259nmi\u015f naftalan komponentl\u0259ri sklerozlu \u00e7ap\u0131qlarda proteoqlikan kompleksl\u0259rinin par\u00e7alanmas\u0131na k\u00f6m\u0259k edir, qlikozaminqlikanlar\u0131n desegreqasiyas\u0131n\u0131 t\u0259min edir v\u0259 fibroblastlar\u0131n differensiasiyas\u0131 v\u0259 yeti\u015fm\u0259sini stimulla\u015fd\u0131r\u0131r, bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 birl\u0259\u015fdirici toxuma lifl\u0259rinin sintezini azald\u0131r v\u0259 sklerotik foklar\u0131n gerileyi\u015fini t\u0259min edir. T\u0259tbiq sah\u0259sind\u0259 istilik t\u0259siri lokal qan d\u00f6vran\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131 molekullu humoral faktorlar\u0131n y\u0131\u011f\u0131lmas\u0131na k\u00f6m\u0259k edir, mikro-damarlar\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259sini v\u0259 lokal d\u0259rid\u0259 qan d\u00f6vran\u0131n\u0131n artmas\u0131n\u0131 t\u0259min edir. Hiperemiya toxuma metabolizmini art\u0131r\u0131r, infiltratlar\u0131n sorulmas\u0131n\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirir v\u0259 reparaativ regenerasiyan\u0131 stimulla\u015fd\u0131r\u0131r. T\u0259tbiq sah\u0259sind\u0259 \u0259z\u0259l\u0259 spazmlar\u0131 v\u0259 nosiseptiv lifl\u0259rin s\u0131x\u0131lmas\u0131 azal\u0131r, bu is\u0259 a\u011fr\u0131 hissinin azalmas\u0131na v\u0259 birl\u0259\u015fdirici toxuma \u00e7ap\u0131qlar\u0131n\u0131n yum\u015falmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. Lakin temperatur rejiminin pozulmas\u0131 v\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli t\u0259sirl\u0259r adaptasiya sisteml\u0259rinin funksiyas\u0131n\u0131n pozulmas\u0131na v\u0259 patologiyan\u0131n k\u0259skinl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\" data-start=\"7282\" data-end=\"8120\">Obessmol\u0259nmi\u015f naftalan\u0131n iltihab \u0259leyhin\u0259 mexanizml\u0259ri m\u00fcxt\u0259lif yollarla realla\u015f\u0131r. Naftalan v\u0259 onun preparatlar\u0131n\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti iltihab mediatorlar\u0131n\u0131n sintezini inhib\u0259 edir v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tini inaktivl\u0259\u015fdirir. Hipererqik iltihabla ba\u011fl\u0131 dov\u015fanlarda apar\u0131lan t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rdi ki, obessmol\u0259nmi\u015f naftalan\u0131n d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc d\u0259f\u0259 topikal t\u0259tbiqind\u0259n sonra qan serotoninin s\u0259viyy\u0259si k\u0259skin azal\u0131r v\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t bu s\u0259viyy\u0259d\u0259 qal\u0131r; bu t\u0259sir asetilxolinin s\u0259viyy\u0259sinin azalmas\u0131 il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunur. Obessmol\u0259nmi\u015f naftalan g\u00fccl\u00fc antihistamin aktivliy\u0259 malikdir, bu, \u0259sas\u0259n histaminoergik strukturlar\u0131n ilkin v\u0259ziyy\u0259tind\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r. Anafilaktik v\u0259 allergik reaksiyalar zaman\u0131 antihistamin aktivliyi x\u00fcsusil\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arp\u0131r, mexanizm mast h\u00fcceyr\u0259l\u0259rin alterasiyas\u0131n\u0131n inhib\u0259si v\u0259 fermentativ prosesl\u0259r\u0259, x\u00fcsus\u0259n histaminazan\u0131n stimulyasiyas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\" data-start=\"8122\" data-end=\"8491\">Naften uglevodorodlar\u0131n\u0131n heyvanlara verilm\u0259si adrenal qab\u0131q funksiyas\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r, kortikosteroid biosintezini t\u0259\u015fviq edir, kompensator-adaptiv funksiyalar\u0131 stimulla\u015fd\u0131r\u0131r, desensibiliz\u0259edici t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir, anafilaksiyan\u0131n \u00fcmumi v\u0259 lokal \u0259lam\u0259tl\u0259rinin inki\u015faf\u0131n\u0131 l\u0259ngidir, Artus fenomeninin yaranmas\u0131n\u0131 mane\u0259 t\u00f6r\u0259dir v\u0259 onun ba\u015f verm\u0259si hal\u0131nda \u0259lam\u0259tl\u0259ri z\u0259ifl\u0259dir.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\" data-start=\"8493\" data-end=\"8809\">Obessmol\u0259nmi\u015f naftalan analjezik v\u0259 lokal anestezik t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Si\u00e7anlarda apar\u0131lan t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rdi ki, elektrik c\u0259r\u0259yan\u0131 il\u0259 d\u0259ri h\u0259ssasl\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259rk\u0259n, obessmol\u0259nmi\u015f naftalan d\u0259rinin h\u0259ssasl\u0131q h\u0259ddini 5\u20136 d\u0259f\u0259 art\u0131r\u0131r, sinir uclar\u0131n\u0131n taktil h\u0259ssasl\u0131\u011f\u0131n\u0131 azald\u0131r, h\u0259r\u0259k\u0259t lifl\u0259rinin funksiyas\u0131n\u0131 qoruyur.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\" data-start=\"8811\" data-end=\"9415\">D\u0259riy\u0259 topikal t\u0259tbiqin effektivliyi onun antimikrob v\u0259 bakterisidal t\u0259siri, regenerativ prosesl\u0259ri stimulla\u015fd\u0131rmas\u0131 il\u0259 izah olunur. Bakterisidal mexanizm naften karbohidrogenl\u0259rinin bakterial membrana t\u0259siri, lipid v\u0259 qatran komponentl\u0259rini h\u0259ll etm\u0259si, ke\u00e7iriciliyi art\u0131rmas\u0131, metabolik prosesl\u0259ri pozmas\u0131 v\u0259 mikrobin h\u0259yat qabiliyy\u0259tini itirm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Naftalan terapiyas\u0131 z\u0259d\u0259l\u0259nmi\u015f d\u0259ri s\u0259thind\u0259 qranulyasiya intensivliyini art\u0131r\u0131r, yaralar\u0131n sa\u011falmas\u0131n\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirir v\u0259 epitel elementl\u0259rin artmas\u0131na k\u00f6m\u0259k edir. Terapevtik effektin formala\u015fmas\u0131nda immunomodulyator t\u0259siri \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir.<\/p>\n<p style=\"text-align: left;\" data-start=\"9417\" data-end=\"10028\">Klinik v\u0259 eksperimental t\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, obessmol\u0259nmi\u015f naftalan\u0131n adekvat t\u0259tbiqi toxuma mikro-d\u00f6vran\u0131n\u0131, qan-beyin baryerinin ke\u00e7iriciliyini art\u0131r\u0131r, periferik qan d\u00f6vran\u0131n\u0131 aktivl\u0259\u015fdirir, periferik sinir motor lifl\u0259rind\u0259 impuls \u00f6t\u00fcrm\u0259ni yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131r v\u0259 onur\u011fa alfa-moton\u00f6ronlar\u0131n\u0131n h\u0259y\u0259can s\u0259viyy\u0259sini art\u0131r\u0131r. Periferik sinir sistemi travmalar\u0131nda t\u0259tbiqi regenerasiya v\u0259 reinnervasiyan\u0131 g\u00fccl\u0259ndirir, reparaativ prosesl\u0259ri stimulla\u015fd\u0131r\u0131r, z\u0259d\u0259l\u0259nmi\u015f sinir v\u0259 \u0259z\u0259l\u0259 funksiyalar\u0131n\u0131 b\u0259rpa edir, m\u00f6vcud motor v\u0259 sensor defektl\u0259rin gerileyi\u015fini t\u0259min edir, vegeto-damar v\u0259 trofik poz\u011funluqlar\u0131 azald\u0131r.<\/p>\n<p><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Obessmol\u0259nmi\u015f naftalan\u0131n orqanizm\u0259 t\u0259siri termal v\u0259 kimy\u0259vi amill\u0259rin qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259sirin\u0259 \u0259saslan\u0131r. B\u0259d\u0259n temperaturuna q\u0259d\u0259r q\u0131zd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f obessmol\u0259nmi\u015f naftalan t\u0259tbiq sah\u0259sind\u0259 d\u0259rinin v\u0259 subkutan toxuman\u0131n temperaturunu 1-1,5\u202f\u00b0C art\u0131r\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259 t\u0259sir sah\u0259sind\u0259 lokal hiperemiya yaran\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1349,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[78],"tags":[],"class_list":["post-1347","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-naftalanovoe-lechenie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/naftaday.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1347","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/naftaday.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/naftaday.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/naftaday.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/naftaday.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1347"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/naftaday.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1347\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1705,"href":"https:\/\/naftaday.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1347\/revisions\/1705"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/naftaday.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1349"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/naftaday.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1347"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/naftaday.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1347"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/naftaday.az\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1347"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}