Qatranidan tozalangan Naftalan nefti va uning preparatlarining turli kasalliklarni davolashdagi terapevtik samaradorligi haqida ko‘plab ilmiy ma’lumotlar mavjud.

Ko‘pchilik tadqiqotlar qatranidan tozalangan Naftalanning revmatik bo‘g‘im kasalliklari bilan og‘rigan bemorlarga ta’sirini o‘rganishga bag‘ishlangan. Aniqlanishicha, qatranidan tozalangan Naftalan nefti bilan umumiy vannalar revmatoid artrit (RA) bilan og‘rigan, kasallik faolligi minimal bo‘lgan bemorlarda bo‘g‘imlardagi yallig‘lanish jarayonlarini kamaytiradi. Shuningdek, Naftalanni mahalliy surtish ultrabinafsha (UB) nurlanish bilan birgalikda RA bilan og‘rigan bemorlarni reabilitatsiya qilishda (minimal va o‘rta faollikda) samarali ekanligi aniqlangan.

Uzoq muddatli nazorat ostidagi klinik tadqiqotlar natijalariga ko‘ra, minimal va o‘rta darajadagi yallig‘lanish faolligi bilan kechuvchi psoriatik artritda zararlangan bo‘g‘imlarga qatranidan tozalangan Naftalanni mahalliy qo‘llash bo‘g‘im sindromi faolligini sezilarli darajada kamaytiradi. Shu bilan birga, qatranidan tozalangan Naftalan teri psoriazini davolashda ham samarali hisoblanadi.

Qatranidan tozalangan Naftalan bilan mahalliy aplikatsiyalar ankilozlovchi spondiloartrit (Bekhterev kasalligi) bilan og‘rigan bemorlarda umurtqa pog‘onasining deformatsiyasini oldini olish va mavjud o‘zgarishlarni tuzatishda samarali vosita sifatida o‘zini ko‘rsatgan. Naftalanoterapiyadan so‘ng jalb etilgan mushaklarning reflektor tarangligi, shuningdek entezopatiyalar sohasidagi yallig‘lanish intensivligi kamayadi, bu esa umurtqa pog‘onasi va periferik bo‘g‘imlarda harakat amplitudasining oshishiga olib keladi.

Qatranidan tozalangan Naftalanni o‘tirib qabul qilinadigan, ikki yoki to‘rt kamerali vannalar shaklida differensial qo‘llash periferik qon tomir kasalliklarida tavsiya etiladi: obliteratsiyalovchi ateroskleroz, endoarteriit, posttromboflebitik sindrom, pastki oyoqlarning diabetik angiopatiyalari. Bu uning gipokoagulyant, tomirlarni kengaytiruvchi va yallig‘lanishga qarshi ta’siri bilan bog‘liq. Davolash usullari kasallik shakli, patologik jarayon bosqichi, ekstremitalarda qon aylanishining buzilish darajasi va bemorning individual xususiyatlarini hisobga olgan holda tanlanadi. Shuningdek, yurak faoliyati, arterial bosim va miya qon aylanishi holatiga alohida e’tibor qaratiladi. Naftalanoterapiya obliteratsiyalovchi kasalliklarning boshlang‘ich bosqichlarida, jarrohlikdan oldin va keyin dori-darmonlar, davolovchi jismoniy mashqlar, dozali yurish va massaj bilan kompleks tarzda qo‘llanishi mumkin.

Qatranidan tozalangan Naftalan ayollar reproduktiv tizimining yallig‘lanish kasalliklarida (xronik va subakut bosqichlarda) muvaffaqiyatli qo‘llaniladi. Eng yaxshi natijalar xronik nospetsifik salpingooforit, birlamchi va ikkilamchi bepushtlikni davolashda kuzatilgan. Qatranidan tozalangan Naftalan tamponlar, qin devorlarini surtish va naftalanli turundalar shaklida qo‘llaniladi. Preparat suv hammomida sterilizatsiya qilinadi va 50–55 °C gacha sovutiladi. Zarur hollarda tamponlar “trusik zonasi”ni surtish bilan birgalikda qo‘llaniladi.

Qatranidan tozalangan Naftalan va uning preparatlari (naften uglevodorodlar) umurtqa pog‘onasining zararlangan segmentlariga va og‘riq irradiasiya zonalariga mahalliy aplikatsiya tarzida, monoterapiya sifatida yoki ultratovush terapiyasi hamda infraqizil UB nurlanish bilan kombinatsiyada qo‘llanganda, bo‘yin va bel osteoxondrozi (ildizcha sindromi bilan yoki usiz), shuningdek bel-dumg‘aza radikuliti (subakut bosqich, qisman remissiya va remissiya davrida) bo‘lgan bemorlarda yuqori klinik samaradorlik ko‘rsatgan. Qatranidan tozalangan Naftalan og‘riq sindromini sezilarli darajada kamaytiradi, taranglik simptomlarini yo‘qotadi, reflektor-harakat funksiyalarini tiklaydi, periferik qon bilan ta’minlanish va nerv-mushak tuzilmalarining holatini yaxshilaydi.

Naftalanning vitiligo, ekzema, psoriaz, qichishish, kuyishlar va boshqa teri kasalliklarini davolashdagi samaradorligi haqidagi dastlabki ma’lumotlar tibbiy adabiyotlarda 100 yildan ortiq vaqt avval paydo bo‘lgan. Ko‘plab dermatologlarning fikriga ko‘ra, qatranidan tozalangan Naftalan neftining teriga qo‘llanganda og‘riq va tortilish hissini kamaytirishi, terini yumshatishi, patologik jarayonni tezda bartaraf etishi, tirnash xususiyati bermasligi va kam toksikligi uning muhim xususiyatidir. Xronik dermatozlarni davolashda Naftalanoterapiya (vannalar yoki surtishlar)ni UB nurlanish yoki geliyoterapiya bilan birlashtirish eng samarali usul hisoblanadi. Kasallikning progressiv bosqichlarida Naftalanoterapiyadan voz kechish tavsiya etiladi.

Qatranidan tozalangan Naftalan xronik nospetsifik prostatit bilan og‘rigan bemorlarda ham yuqori samaradorlik ko‘rsatgan. Asosan qatranidan tozalangan Naftalan asosida ishlab chiqilgan turli kompleks davolash usullari mavjud bo‘lib, ular quyidagilarni o‘z ichiga oladi: chov-perineal (“trusik”) sohasiga naftalan-parafinli mastik aplikatsiyalar, sterilizatsiya qilingan qatranidan tozalangan Naftalanning rektal quyilishi, umumiy oq Naftalan vannalari, qatranidan tozalangan Naftalanning ultrafonoforezi va boshqalar. Kompleks davolash prostata bezining to‘qimalariga yallig‘lanishga qarshi ta’sir ko‘rsatadi, spermogramma ko‘rsatkichlarini tartibga soladi va sekretor funksiyani normallashtiradi.

Naften uglevodorodlarni milkka aplikatsiya tarzida qo‘llash, xuddi shu preparat bilan fonoforez bilan kombinatsiyada, xronik va o‘tkir parodont kasalliklari bo‘lgan bemorlarda analgetik va yallig‘lanishga qarshi ta’sir ko‘rsatadi. Bu mikrotsirkulyatsiyaning yaxshilanishi va immunokorrektiv ta’sir bilan bog‘liq. Natijada milk rangining va shaklining tiklanishi, qon ketishning to‘xtashi kuzatiladi.

Burun yon bo‘shliqlarining xronik va o‘tkir yallig‘lanish kasalliklarida (gaymorit, etmoidit, frontit) qatranidan tozalangan Naftalan yoki naften uglevodorodlarni yuqori jag‘ sinuslariga kiritish, panjarasimon labirint sohasiga ushbu preparatlar bilan namlangan turundalarni joylashtirish va ultrafonoforez bilan kombinatsiya qilish burun orqali nafas olishni tiklaydi, ajralmalarni va bosh og‘rig‘ini bartaraf etadi.